🔥 Trending Utekelezaji wa Ushuru wa Makazi wa KRA: Kuzuia akaunti na kunyakua mali kwa wasi

Utekelezaji wa Ushuru wa Makazi Nchini Kenya: Mwongozo Kamili wa 2026

Ushuru wa Makazi Nafuu (Affordable Housing Levy - AHL) ni mchango muhimu unaolenga kufadhili mpango wa serikali wa makazi nchini Kenya. Ushuru huu umekuwa mada ya mjadala na marekebisho kadhaa, lakini tangu Sheria ya Makazi Nafuu ya 2024 ipitishwe, umewekwa kuwa wa kudumu ¹.

Muundo na Kiwango cha Ushuru

Ushuru wa Makazi Nafuu unahitaji mchango kutoka kwa waajiri na wafanyakazi. Kila mfanyakazi anachangia 1.5% ya mshahara wake ghafi wa kila mwezi, na mwajiri anatoa mchango unaolingana wa 1.5% ya mshahara ghafi wa mfanyakazi huyo ¹².

• Mfanyakazi: 1.5% ya mshahara ghafi wa kila mwezi ¹².
• Mwajiri: 1.5% ya mshahara ghafi wa mfanyakazi, kama mchango unaolingana ¹².

Mchango huu unakusudiwa kufadhili mpango wa makazi nafuu nchini Kenya ¹.

Mchakato wa Utoaji na Malipo

Waajiri wanatakiwa kukata kiasi cha ushuru huu kutoka kwa mishahara ya wafanyakazi wao kila mwezi. Baada ya kukata, waajiri wanapaswa kuwasilisha jumla ya kiasi kilichokatwa pamoja na mchango wao wenyewe kwa Mamlaka ya Mapato Kenya (KRA) kupitia mfumo wa iTax. Tarehe ya mwisho ya malipo haya ni ifikapo tarehe 9 ya kila mwezi ¹.

Utekelezaji na Changamoto

KRA ina jukumu la kukusanya ushuru huu. Kumekuwa na wito bungeni wa kuipa KRA mamlaka zaidi ya kukabiliana na wale wanaoshindwa kulipa ushuru huu. Bodi imependekeza marekebisho kwa Sheria ya Taratibu za Kodi ili kuiwezesha KRA kurejesha michango ya ushuru wa makazi ambayo haijalipwa kama deni la kiraia linalodaiwa serikali. Hii itaruhusu KRA kutumia mifumo ya utekelezaji inayofanana na ile inayotumika katika ukusanyaji wa kodi nyingine ³.

Licha ya makato haya ya lazima, waombaji wa makazi bado wanahitajika kuweka akiba ⁴. Hii inaonyesha kuwa ushuru huu ni sehemu tu ya mchakato wa kupata makazi nafuu, na mahitaji mengine ya kifedha yanaweza kuwepo.

Marejeleo ya Hivi Karibuni na Mabadiliko Mengine ya Kodi

Sekta ya mali isiyohamishika nchini Kenya imepitia mabadiliko makubwa ya kodi katika miaka mitatu iliyopita. Hii ni pamoja na kuanzishwa kwa ripoti za eTIMS, miundo iliyosasishwa ya kodi ya mapato ya kodi, na jukwaa jipya la KRA la usimamizi wa kodi (eRITS). Kuanzia 2026, wamiliki wa nyumba na wapangaji wote wana majukumu ya kodi ambayo hayakuwepo hapo awali ⁵.

Haya yote yanaashiria mazingira yanayobadilika ya kodi nchini Kenya, ambapo KRA inaendelea kuimarisha mifumo yake ya ukusanyaji na utekelezaji wa kodi ⁷⁹. Serikali pia inazingatia kuimarisha ukaguzi katika maeneo ya kuingilia bidhaa na maeneo ya rejareja ili kuhakikisha utekelezaji thabiti wa sheria ⁷.